Menu główne
Historia parafii pw. Śww. App. Piotra i Pawła w Wasilkowie
Okolice dzisiejszego Wasilkowa według badań archeologicznych były zamieszkane od najdawniejszych czasów. Wykopaliska potwierdzają, że tereny zasiedlone były w epoce neolitu a także w epoce brązu. Tereny Wasilkowa na przestrzeni wieków leżały na pograniczu Wschodu i Zachodu. Obszary pomiędzy Narwią a Biebrzą były zasiedlone już w XII w. Źródła historyczne podają, iż książę Wasilko w II połowie XIII w. założył nad rzeką Supraśl warowną twierdzę, która dała początek miastu Wasilków. Nazwa ostępu leśnego Wasilków występuje w źródle pisanym w 1528 r., a w 1566 r. Grzegorz Wałowicz na polecenie króla Zygmunta Augusta założył miasto Wasilków. Prawa miejskie zostały nadane w 1567 r. W tym roku istniała już cerkiew prawosławna. Była to świątynia drewniana.
Pierwsze wzmianki o wyglądzie cerkwi w Wasilkowie odnajdujemy w raporcie z wizytacji z 1773 r.: "Cerkiew pod tytułem św. Apostołów Piotra i Pawła drewniana, brusowana, dranicami kryta z kopułą i krzyżem żelaznym, w której dzwon i powieszony. W babińcu drzwi na zawiasach żelaznych".
W okresie zaborów Wasilków do 1807 r. znajdował się w zaborze pruskim. Od w/w roku znalazł się w zaborze rosyjskim. Do roku 1839 cerkiew należała do parafii unickiej. Nie znamy dokładnej daty przejścia parafii prawosławnej w Wasilkowie na unię. Było to w pierwszej połowie XVII w. Po powrocie unitów do Cerkwi prawosławnej (w 1839r.) parafia wasilkowska została przypisana do dekanatu sokólskiego, w którym pozostawała do lat dwudziestych XX wieku.
Cerkiew z 1567 r. była wielokrotnie remontowana i przebudowywana. Przetrwała do połowy XIX w. Po wybudowaniu w 1853 r. obecnej murowanej cerkwi, również pod wezwaniem Śww. App. Piotra i Pawła wcześniejsza została rozebrana. Na miejscu jej części ołtarzowej wzniesiono kapliczkę, która obecnie znajduje się naprzeciw cerkwi od strony zachodniej. Cerkiew i kapliczka posiadają te same elementy architektoniczne np. pięć kopuł.
Nowo wybudowana cerkiew została wyświęcona przez biskupa brzeskiego 22 maja 1853 r. Osobno stojącą murowaną dzwonnicę w stylu cerkwi wybudowano dwadzieścia lat później w 1873 r. Została ona tak jak i cerkiew pokryta blachą. Jest jednocześnie bramą wejściową.
W tym okresie powstały dwie szkoły parafialne, jedna w Wasilkowie, a druga w Studziankach. Uczono w nich nie tylko religii, ale również i przedmiotów świeckich.
W skład parafii wchodziły następujące miejscowości: Wasilków, Wólka Przedmieście, Woroszyły, Wólka Poduchowna, Ruda Rzeczka, Wólka Ratowiecka, Dąbrówki, Studzianki, Sadowy Stok, Złota Wieś, Czarna Wieś, Klimki, Buksztel, Kosmaty Borek, Podratowice, Piatczyno i Jałówka. Pod koniec XIX w. do parafii dołączyły: Sokołda, Ponure, Orzennik, Surażkowo, Łaźnie, Horodnianka, Dworzysko i Krzemienne. W tym czasie parafia liczyła 1794 osoby.
W Wasilkowskiej cerkwi znajduje się od 1866 r. kopia cudownej ikony Matki Boskiej ze Świętej Wody. W 1901 r. ofiarowano do cerkwi również ikonę świętego Mikołaja. W 1906 r. parafianie zakupili Golgotę oraz inne przedmioty liturgiczne. W okresie międzywojennym trafił do świątyni obraz Matki Boskiej, który wcześniej był ofiarowany przez króla Zygmunta Augusta do cerkwi w Knyszynie.
W latach 1914-
W okresie międzywojennym los parafii był trudny. Parafia utraciła grunty na rzecz parafii rzymskokatolickiej i ludności chłopskiej, przejęto szkoły parafialne w Studziankach i Wasilkowie oraz zabrano cerkiew w Świętej Wodzie, którą przekazano katolikom.
Czas okupacji i lata powojenne były również trudnym okresem w życiu i rozwoju parafii prawosławnej w Wasilkowie. Została w tym czasie zniszczona plebania, którą później odbudowano. Władze państwowe nie były przychylne do Cerkwi i utrudniały jej istnienie i rozwój. Pomimo braku przychylności i zrozumienia ze strony władz, parafianie dbali o swoją parafię. W 1977 r. ksiądz Anatol Siegień podjął się remontu świątyni. W tym czasie wykonano pierwszą polichromię wewnątrz świątyni. Wykonawcą był profesor Łotowski z Białegostoku. Wybudowano nowy budynek gospodarczy. Planowano wybudować kaplicę cmentarną, a także nową plebanię. Nie udało się tych planów zrealizować, gdyż materiał przeznaczony na ten cel użyto do budowy cerkwi w Czarnej Białostockiej. W roku 1985 z części parafii Wasilkowskiej utworzono Parafię p.w. Śww. Niewiast Niosących Wonności w Czarnej Białostockiej.
Od 1984 roku proboszczem został ks. prot. Aleksander Makal. Powstało Bractwo Młodzieży Prawosławnej, którym od 1999 do 2004 opiekował się ks. Andrzej Popławski. Za proboszczowstwa ks. A. Makala dokonano wiele prac remontowych przy świątyni. Zostało też odremontowane ogrodzenie wokół cerkwi. Przeprowadzono częściowy remont dachu cerkwi i dzwonnicy, naprawiono tynki zewnętrzne i pomalowano elewację.
W 1999 roku odnowiono istniejące freski oraz ułożono mozaikę Śww. App. Piotra i Pawła na dzwonnicy i rozbudowano plebanię.
W 2004 roku proboszczem został ks. prot. Anatol Hajduczenia a wikariuszem do 2006 roku ks. mitrat Aleksander Makal. Chórem parafialnym przez dwa lata kierował Marek Ławreszuk. W 2006 r. ks. Makal odszedł na emeryturę. Jego miejsce zajął ks. Jan Kiryluk. W tym roku również parafię opuścił ks. Marek Ławreszuk, a jego następcą został Adam Bartoszewicz.
W tych latach przeprowadzono remont kapitalny plebanii wraz z termoizolacją oraz odnowiono wszystkie budynki w parafii, przeprowadzono również inne prace: ogrodzono murem z cegły klinkierowej i silikonowej cmentarz parafialny, wymieniono przęsła drewniane na metalowe w ogrodzeniu wokół cerkwi, dokonano także remontu samej cerkwi -
W 2007 r. ze względu na większą liczbę parafian powiększono cerkiew poprzez dobudowę przedsionka o pow.50m2.
Przez cały czas działa przy parafii Bractwo Młodzieży Prawosławnej. Opiekunami bractwa byli ks. M. Ławreszuk (2004-
W 2008 r. powstał chór dziecięco-
W 2018 roku po wieloletnich staraniach przystąpiono do budowy kaplicy cmentarnej. W tym roku zakończono stan surowy, tzn. świątynia została wymurowana, pokryta blachą miedzianą, otynkowana oraz zostały położone wszystkie instalacje.
Pierwszy prawosławny cmentarz znajdował się po wschodniej stronie cerkwi w rejonie obecnej ulicy Mickiewicza. Następny był położony dalej na wschód w obrębie obecnych ulic Kościelnej i Polnej. Został zamknięty w 1896 z powodu przepełnienia. Założono wówczas obecny cmentarz położony około kilometra na wschód od poprzedniego
Omawiając dzieje parafii wasilkowskiej należy przybliżyć dzieje uroczyska Święta Woda, nierozerwalnie związanego z cerkwią w Wasilkowie. Z powstaniem Świętej Wody związane są dwie legendy. Pierwsza sięga XIII w., gdy okolice obecnego Wasilkowa należały do niejakiego Bazylego, który miał dwóch synów. Młodszy z nich Iwan stracił wzrok. Po śmierci ojca został wypędzony z domu. Przez jakiś czas tułał się po posiadłości swego ojca. Opadłszy z sił skierował swe błagania do Boga. We śnie ukazała mu się Matka Boska, która powiedziała: "W miejscu gdzie leżysz, rozsuń liście, rozgrzeb piasek, a znajdziesz wodę. Przemyj nią oczy, a będziesz zdrów". Niewidomy to uczynił i odzyskał wzrok. Z wdzięczności za okazaną łaskę zbudował w tym miejscu niewielką studzienkę, wzniósł nad nią szałas i umieścił w nim ikonę Matki Boskiej. Legenda prawdopodobnie oparta jest na realnych postaciach książąt Daniela i Wasilka. Książę Daniel chorował na oczy i dzięki wodzie został uzdrowiony.
Druga legenda powstała w okresie unii. Opowiada o tym, że Bazyli Papiernik z Supraśla na starość stracił wzrok. Jego syn wywiózł ojca do lasu i tam zostawił. Stary niewidomy ojciec zaczął płakać i lamentować. Siedział pod drzewem na którym wisiał obraz Matki Bożej (mnogostradatielnoj) z sercem przebitym mieczem i ze łzami w oczach. Staruszek usłyszał słowa: "Ja, Matka ludzi, Matka Niebieska uprosiłam Syna (...), tu jest źródło w pobliżu, idź umyj się, a będziesz widział". Tak też uczynił i odzyskał wzrok. W podzięce za cud odzyskania wzroku zbudował kaplicę nad źródłem.
Święta Woda była znana okolicznym mieszkańcom już w XV w. znali to miejsce mnisi supraskiego monasteru. Według tradycji mnisi nie tylko przebywali w monasterach, ale także w odosobnieniu, w pustelniach tzn. skitach. Taki skit znajdował się w pobliżu rzeki Supraśl, gdzie znajdowało się święte źródełko. Zamieszkały w nim mnich opiekował się kaplicą i źródełkiem, które było ogrodzone i znajdowało się w jej wnętrzu. O istnieniu kaplicy w Świętej Wodzie, jej wyglądzie, uzdrowieniach informują nas wizyty dziekańskie z lat 1740, 1751, 1769, 1782, 1785.
W ciągu wieków Święta Woda była dla okolicznych mieszkańców ważnym miejscem kultu. Istniało wiele potwierdzonych przypadków cudów m.in. odzyskania wzroku, uleczenia różnych chorób, które zostały zapisane w księgach.
W roku 1785 kaplica została zniszczona przez potężną burzę. Ocalała jedynie cudowna Ikona Matki Boskiej.
Zniszczona kaplica została odbudowana dopiero w 1864 roku, po przejęciu jej przez prawosławnych od unitów. W roku 1876 ze środków parafialnych zbudowano murowaną cerkiew. Ikona Matki Boskiej Mnogostradatielnoj (Wasilkowskiej) została umieszczona w części ołtarzowej na górnym miejscu. Święto uroczyście obchodzono w dziesiąty piątek po Wielkanocy oraz 24 października wg starego stylu. Poświęcenia nowowybudowanej cerkwi dokonał w 1889 roku archimandryta Supraskiego Monasteru. Do cerkwi w Świętej Wodzie napływały ofiary od wiernych z okolicznych miejscowości w postaci ikon i innych utensylii cerkiewnych. W 1900 roku przystąpiono do budowy ogrodzenia, a także cmentarza. Kolejny remont świątyni miał miejsce w 1902 roku. W 1915 roku podczas "bierzeństwa" ikona została wywieziona do Rosji. Dalszy jej los jest nieznany. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę Święta Woda została przekazana przez władze świeckie Kościołowi Katolickiemu.
Pamięć o Świętej Wodzie przetrwała wśród wiernych do dziś. Każdego roku w jedenastą niedzielę po Wielkanocy parafia uroczyście obchodzi święto ku czci Ikony Matki Boskiej Wasilkowskiej. W tym dniu jest święcona woda brana ze źródełka w Świętej Wodzie. Oprócz tego w środy jest odprawiany akatyst przed Ikoną Matki Boskiej Wasilkowskiej, wierną kopią ikony z 1866 roku oraz przed nową ikoną napisaną w stylu bizantyjskim. Nowa ikona została napisana w 2009 roku w Bielsku Podlaskim. W praktykę parafialną wszedł zwyczaj służenia molebna w każdą pierwszą niedzielę miesiąca do Matki Boskiej.
Duchowieństwo Parafii Prawosławnej w Wasilkowie:
XVI -
początek XVII w. -
koniec XVIII w. -
1860
1884 – 1907 – ks. Piotr Kotowicz
1907 – 1915 – ks. Sergiusz Leśniewski
1919 – 1935 – ks. Włodzimierz Drużyłowski, ks. Aleksy Mularczyk wikariusz od 1927 roku obsługujący parafię w Supraślu
1935 – 1938 – ks. Mikołaj Rudeczko
1938 – 1939 – ks. hieromnich Arseniusz (Baziaruk)
1938 – 1939 – ks. Włodzimierz Kudrawcew
1939 – 1957 – ks. Konstanty Michajłow
1957 – 1977 – ks. Jerzy Osipowicz
1977 – 1984 – ks. Anatol Siegień, ks. Wiktor Łomaszkiewicz (wikariusz 1983-
1984
2004 -
Psalmiści:
XIX w. -
1919
1926 – 1933 – Tatiana Sofronienko
1933 – 1936 – M. Żitko
1936 – 1984 – Włodzimierz Utkin
1984 – 2004 – Irena Makal
2004 – 2006 – ks. Marek Ławreszuk
2006 -
Starostowie:
XIX w. -
1900
1919 – 1935 – Mikołaj Kozyrski
1935 – 1941 – Piotr Sańczyk
1950 – 1976 – Józef Piotrowski
1977 – 1982 – Józef Jermołaj
1982 – 1988 – Włodzimierz Jurgiel
1988 -
ks. Anatol Hajduczenia